Tiêu điểm

Thực tập không lương: Thêm trải nghiệm hay bị “bóc lột”

Những lời hứa hẹn ngọt ngào

Gần đây, cư dân mạng lan truyền bản tin tuyển dụng nhân viên thực tập của một thương hiệu đồ ăn nhanh nổi tiếng  M.C.. Theo bản tin, những thực tập sinh khi tham gia chương trình thực tập Hè này sẽ được làm việc trong môi trường kỷ luật và tuân thủ quy trình nghiêm ngặt của thương hiệu đa quốc gia, phát triển kỹ năng làm việc nhóm, kỹ năng giao tiếp với khách hàng , trân trọng giá trị lao động… và có cả chứng chỉ chứng nhận tham gia để bổ sung vào hồ sơ du học.

Tuy nhiên, bản tin tuyển dụng này ngay lập tức gây tranh cãi, vì  công việc của một thực tập sinh được mô tả khá nặng nhọc, yêu cầu phải làm việc ít nhất 5 tiếng/ngày, không kém gì công việc của một nhân viên chính thức nhưng ngoài những “trải nghiệm thực tế” thì lợi ích cụ thể  mà các thực tập sinh nhận được chỉ là “hỗ trợ một phần ăn tại nhà hàng trong ca làm việc”. Hơn nữa, những công việc mà các thực tập sinh phải làm, như “lau nhà, rửa chén, chiên khoai…”  không có nhiều giá trị với việc luyện kỹ năng giao tiếp, kỹ năng tiếng Anh, hay “làm đẹp” hồ sơ du học như nhà tuyển dụng hứa hẹn.

Mặc dù việc tuyển dụng của công ty trên chỉ là một trường hợp cụ thể, nhằm vào đối tượng học sinh trong dịp Hè nhưng việc “thực tập không lương”, hoặc thực tập không được trả công xứng đáng vốn đã là một thực tế quen thuộc mà cộng đồng sinh viên thường nhắc tới. Không ít bản tin tuyển dụng nhân sự part-time có điểm chung là phóng đại những kỹ năng, trải nghiệm các bạn trẻ sẽ nhận được, đánh trúng tâm lý “theo đuổi đam mê”, hoặc gây “lóa mắt” các bạn trẻ bằng tên tuổi các thương hiệu hào nhoáng.

Thu Hà (năm thứ ba, trường ĐH Công nghiệp TP. HCM) chia sẻ: “Trước đây, mình từng được một anh mời tham gia dự án “startup”. Tuy nhiên, điều kiện ban đầu là mình không được trả lương. Thay vào đó, nếu dự án thành công, mình sẽ được chia 1% cổ phần. Mình đã từ chối, vì việc một dự án thành công hay thất bại nằm ở… tương lai xa. Và dù là “startup”, để có được nhân sự giỏi, các dự án phải trả lương ngang bằng hoặc cao hơn mức chung chứ không thể có chuyện làm việc không công để hướng đến một… tương lai mơ hồ”. Anh Đức Toàn (hiện đang công tác tại ĐH Song Sil, Hàn Quốc) kể lại một câu chuyện khác: “Hồi sinh viên, mình đi phiên dịch tình nguyện cho các chương trình âm nhạc K-pop. Công ty tổ chức sự kiện kêu gọi tinh thần tình nguyện, với “phần thưởng” là được gặp các thần tượng. Mình đi làm cả tuần chỉ được trả vài trăm ngàn đồng. Trong khi đó, mình biết ngân sách phía Hàn Quốc chi trả cả trăm đôla cho một thông dịch viên”.

Mọi thứ đều phải công bằng

Các bạn trẻ, các bạn sinh viên vốn nhiều nhiệt huyết, đam mê, học hỏi nhanh nhưng hầu hết đều non kinh nghiệm. Vì vậy, mong muốn của các bạn là được trải nghiệm môi trường làm việc chuyên nghiệp, không cần mức lương cao nhưng vẫn phải có sự hỗ trợ phù hợp. Khả Tư (trường ĐH Quốc tế, ĐHQG TP. HCM) bộc bạch: “Ở trường mình, từ tham gia trợ giảng, đến làm ở thư viện, canteen, làm cho phòng Công tác sinh viên… đều được trả thù lao, đi thực tập bây giờ cũng có lương, chỉ khoảng 1-2 triệu đồng/tháng, không nhiều nhưng mình thấy có động lực để góp công”.

Từ một góc nhìn khác, chị Thùy Trang, Giám đốc Tiếp thị của một thương hiệu thời trang công sở nữ nêu quan điểm: “Vấn đề này phụ thuộc vào  từng ngành. Nhiều bạn xin thực tập trong công ty mình, làm thiết kế mẫu. Điểm số trong trường thì cao nhưng kinh nghiệm thực tế không có nên thiết kế mẫu nhiều lỗi, sản phẩm phải bỏ đi, gây hao tổn chi phí của của công ty. Nhưng những bạn này vừa xin vào, hay mới thiết kế  được 1 – 2 mẫu đã hỏi lương. Theo mình, khoản tiền nhận lại và giá trị lao động mình bỏ ra cần tương xứng”.

Bất kỳ công việc nào trong cuộc đời các bạn đều đi đến cái đích cuối cùng: “Bạn nhận được gì khi làm nó?”. Nhìn nhận thực tế, tiền lương hay thù lao là thứ rõ ràng nhất thể hiện cách mà công ty nhìn nhận, đối xử với bạn và văn hóa, tiềm lực kinh tế của họ. Trước nhất, việc thực tập nên liên quan đến ngành mình có hứng thú và tốt nhất là đang theo học để có thể tích lũy kinh nghiệm. Còn nếu mục tiêu là “trải nghiệm, trân trọng giá trị lao động” thì có rất nhiều công việc để bạn lựa chọn, như tham gia các tổ chức xã hội, tình nguyện…

THANH HUYỀN

ThS Trịnh Anh Nguyên, Giám đốc Trung tâm Đào tạo ngắn hạn, trường ĐH Luật TP. HCM cho rằng, về bản chất, “thực tập không lương” hay “thực tập có lương” đều là kết quả của sự thỏa thuận giữa các bên, gồm bên sử dụng lao động và người lao động. Vì vậy, nếu các bên có đủ tư cách xác lập thỏa thuận đó theo quy định của pháp luật và nếu bên sử dụng lao động không có hành vi lợi dụng danh nghĩa tập nghề, học nghề để bóc lột sức lao động của người lao động (theo quy định tại Điều 8, Bộ luật Lao động năm 2012) thì việc này không bị xem là hành vi vi phạm pháp luật.

ThS Trịnh Anh Nguyên.

Theo ThS Trịnh Anh Nguyên, sinh viên cần “biết người biết ta”. Thông thường, để được nhận vào thực tập, học việc, người đề nghị được thực tập sẽ có cơ hội đối thoại với người sử dụng. Các bạn không nên lo lắng, đồng thời, cần phải thay đổi tư duy, từ suy nghĩ “tôi xin thực tập” thành “tôi đem cơ hội về nhân sự (dẫu là trong một thời gian ngắn) đến với người sử dụng”. Thực chất, đây là một cuộc đàm phán về lợi ích giữa hai bên. Tùy thuộc vào vị thế, nhu cầu và khả năng, năng lực của mỗi bên mà hai bên sẽ “thiết lập quyền lợi” cho nhau một cách hợp lý. Ví dụ: Công ty luật A là một công ty có uy tín, với khối lượng công việc nhiều và đa lĩnh vực. Hai bạn sinh viên B và C đều có mơ ước được học hỏi và trải nghiệm kiến thức, kỹ năng hành nghề luật tại đây. Bạn B học giỏi, tư duy tốt, tự tin và biết cách giao tiếp, có kỹ năng làm việc nhóm. Trong khi bạn C học lực trung bình, các kỹ năng cần thiết cho công việc hạn chế hơn nhiều so với bạn B. Như vậy, với điều kiện B tự tin, thẳng thắn và chừng mực trong đàm phán với nhà tuyển dụng thì cơ hội để B vừa được trải nghiệm thao tác công việc, vừa có thể được trả lương trong thời gian thực tập sẽ cao hơn so với C. Điều 61 Bộ luật Lao động cũng quy định, trong thời gian học nghề, tập nghề có sản xuất ra sản phẩm, dịch vụ thì người sử dụng có thể trả lương theo thỏa thuận của hai bên.

Bài viết được đăng trên Báo Sinh Viên Việt Nam số 27, phát hành ngày 10/07/2017:

 

 

To Top