GIẢI TRÍ

Khúc khải hoàn của nghệ thuật

Đến lúc này, nhiều người vẫn không hiểu vì sao The Shape of Water (Dáng hình của nước) đoạt giải “Phim hay nhất” tại Oscar lần thứ 90. Làm sao câu chuyện về cô gái câm và con thủy quái chiến thắng một người mẹ mất con đòi công lý, cuộc rút lui của quân Anh trong Thế chiến, hay chuyện tình đồng tính? Để trả lời, có lẽ phải đặt ra một câu hỏi khác: Điện ảnh là gì?

Cái giá của hoàn hảo

Oscar năm 2018 đã diễn ra một cách hoàn hảo. Không có sự cố trao nhầm phong bì nào, dĩ nhiên, dù đạo diễn thắng giải Guillermo del Tore vẫn có cử chỉ kiểm tra hài hước. Không có người còn sống nào bị đưa vào mục “tưởng nhớ”, như nữ sản xuất người Úc Jan Chapman năm ngoái. Không có cả những bộ trang phục đen vừa mới nhuộm Quả cầu Vàng cách đây không lâu… Mọi thứ diễn ra mượt mà, trơn tru từ đầu đến cuối, đúng như lời Viện Hàn lâm đã hứa: Lần thứ 90 là dịp sửa sai cho lần thứ 89.

Nhưng ngay cả hoàn hảo cũng có mặt trái. Sau khi hạ màn, các nhà tổ chức Oscar đón nhận tin không hề vui: Số lượng người xem chương trình sụt giảm nghiêm trọng. CNN cho biết, chỉ có khoảng 26,5 triệu người theo dõi lễ trao giải qua các phương tiện truyền thông, sụt giảm gần 20% so với con số 33 triệu của năm 2017 và thấp nhất trong lịch sử 90 năm giải thưởng. Một kỷ lục đáng quên.

Không có những sự kiện gây tranh cãi hoặc các chi tiết bất ngờ thú vị có lẽ là lý do chính. Trong thế giới của mạng xã hội và những câu chuyện phiếm, rõ ràng, Viện đã đi ngược các nguyên tắc truyền thông. Các phong trào chống phân biệt chủng tộc như #OscarSoWhite chìm vào dĩ vãng, với sự góp mặt của rất nhiều đề cử da màu. “Oscar có đang quá đen không?”. Câu đùa của bộ đôi Tiffany Haddish và Maya Rudolph là minh chứng. Phong trào nữ quyền đang lên, thời gian qua, bỗng hạ nhiệt ở nhà hát Dolby, với chỉ một bài phát biểu ấn tượng từ “Nữ chính xuất sắc nhất” Frances McDormand. Tuy vậy, từ khóa cô để lại “inclusion rider”, vốn để chỉ điều khoản trong hợp đồng cân bằng số lượng nhân công nam và nữ, cũng chỉ gây tò mò trong phút chốc.

Một lý do khác là những bộ phim có lượng “fan” hùng hậu, chủ yếu ở thể loại viễn tưởng và siêu anh hùng, đều không góp mặt. Logan, Wonder Woman (Nữ thần chiến binh), Star Wars: The last Jedi (Star Wars: Người Jedi cuối cùng)… không có được một đề cử nào, dù ở hiệu ứng kỹ xảo hay hóa trang. Đến mức ban nhạc The Lonely Island đã nhanh nhạy sáng tác ngay bài hát Why Not Me? (Sao không phải tôi?), với ca từ hài hước để nói hộ “nỗi lòng” các bộ phim bị bỏ rơi này.

Quyết định an toàn

Oscar 2018 khá thiếu thốn sự bất ngờ, yếu tố quan trọng bậc nhất của một giải thưởng. Hầu hết các hạng mục đều trùng khớp với dự đoán trước đó từ giới chuyên môn. May mắn rằng, vẫn còn sót lại đôi chút tranh cãi đến từ hạng mục lớn nhất: “Phim hay nhất”. Không phải Three Billboards Outside Ebbing, Missouri (Ba tấm biển ngoài Ebbing, Missouri), bộ phim đã “càn quét” cả Quả cầu Vàng, BAFTA, Hiệp hội Diễn viên… mà là The Shape of Water.

Thắng 4/13 đề cử, trong đó có hai giải quan trọng nhất là “Phim hay nhất” và “Đạo diễn xuất sắc nhất” cho Guillermo del Toro, Shape of Water là nhà vô địch của kỳ Oscar này. Đây là lần thứ hai một phim giả tưởng thắng lớn như vậy ở Oscar, sau The Lords of the Ring: The Return of the King (Chúa Nhẫn: Nhà vua trở về, 2003). Nhưng nếu cuộc chiến vùng Trung Địa là một “bom tấn” thực thụ, một kỳ quan đắt đỏ mang tính cách mạng, với 94 triệu đôla kinh phí, Shape of Water chỉ là bộ phim độc lập nhỏ nhoi trị giá 19 triệu đôla. Đó là còn chưa quy đổi chênh lệnh thời giá giữa năm 2003 và 2017. Tuy vậy, lý do chính để khá nhiều người không hài lòng nằm ở chất lượng. Shape of Water là một phim hay nhưng chưa phải là xuất sắc nhất năm, tính cả số điểm bình luận của nhà phê bình lẫn các trang bình chọn của khán giả.

Cây bút Scott Feinberg bình luận trên tờ The Hollywood Reporters: “Tôi nghĩ rằng, Shape of Water là một quyết định an toàn của Viện Hàn lâm. Đó là bộ phim dành cho tất cả mọi người và không có các yếu tố kích động như Three Billboards, hay Call Me by Your Name (Gọi em bằng tên anh). Nó có không khí vui tươi, tràn đầy hy vọng, điều mà Oscar năm nay hướng đến”.

Sau một năm với quá nhiều sự cố không hay khiến uy tín Hollywood bị tổn thất nặng nề, việc tiếp tục khơi lên các vấn đề xã hội là điều Viện Hàn lâm muốn tránh, đặc biệt là các vấn đề về sự giận dữ và tình dục.

Điện ảnh thuần túy

Nhà bình luận kỳ cựu Richard Brody của tờ The New Yorkers cũng có góc nhìn tương tự, dù mang tính chỉ trích hơn. Ông cho rằng, Oscar năm nay quá cẩn trọng và tự bảo vệ mình: “Các sự kiện buổi tối ấy khá vui nhộn nhưng hơi bị thuần hóa quá mức. Nền công nghiệp này đang tự bảo vệ chính nó, cố không để lộ ra bất kỳ nỗi lo lắng đang hiện hữu nào”. Ý ông muốn nói đến sự bành trướng của Netflix và lượng vé bán ra cứ giảm sút theo từng năm.

Trong khi đó, với một vài người khác, Shape of Water chiến thắng lại mang ý nghĩa của sự hoài niệm ngọt ngào. Một màn tôn vinh với các giá trị cũ, từ cách làm phim truyền thống cho đến bản chất của nghệ thuật điện ảnh. Nhà báo Peter Bradshaw của tờ The Guardian đặt câu hỏi: “Từ bao giờ, Oscar bị đánh đồng bởi tính chính trị, tính chiến đấu và sự đóng góp vào các phong trào đang lên? Oscar là một giải thưởng điện ảnh, ghi nhận những thành tựu xuất sắc trong nghệ thuật điện ảnh. Phản ánh hiện thực chỉ là một trong nhiều giá trị mà điện ảnh mang lại”. Chiến thắng của Shape of Water chính là khúc khải hoàn ca của nghệ thuật và nghệ sĩ đích thực.

Xét về sức lan tỏa và ảnh hưởng trên truyền thông, Oscar lần thứ 90 có thể không quá thành công. Nhưng nếu xét về các giá trị cốt lõi, thuần túy điện ảnh, đây là một kỳ Oscar đáng hài lòng. Tất cả tượng vàng đều thuộc về những người xứng đáng. Khi niềm tin là thứ xa xỉ ở Hollywood thời gian qua, sau các scandal của Harvey Weinstein, Kevin Spacey hay Jame Franco… Oscar lại mang đến bầu không khí khác hẳn. Đây là kỳ Oscar dành cho những ai tin vào sự vô tận của điện ảnh. Kiểu điện ảnh chinh phục bạn bằng cách tạo ra những thế giới, chứ không chỉ ánh xạ lại thế giới.

HOÀI NAM

Bộ đôi trao nhầm phong bì năm ngoái Warren Beatty và Faye Dunaway trở lại “sửa sai” năm nay, vẫn ở hạng mục “Phim hay nhất”. Nam MC Jimmy Kimmel cũng trở lại dẫn tiếp Oscar lần thứ hai liên tiếp.

Sau khi bị phàn nàn vì thời lượng Oscar 2017 quá dài (hơn 4 giờ), Oscar 2018 đã rút ngắn 30 phút. Tuy vậy, số lượng người xem vẫn giảm đi đáng kể, thay vì tăng lên.

Bài viết được đăng trên Báo Sinh Viên Việt Nam số 11, phát hành ngày 12/03/2018:

To Top