GIẢI TRÍ

Dáng hình giận dữ

Giận dữ là một trong bảy tội lỗi của Cơ Đốc giáo. Vì sao, một trong những cảm xúc nguyên thủy nhất lại là tội lỗi? Đơn giản vì từ giận dữ sẽ sinh ra bạo lực và bạo lực chỉ sinh ra bạo lực, với mức độ tăng lên như liều thuốc phiện. Three Billboards Outsite Ebbing, Missouri (Ba tấm biển ngoài Ebbing, Missouri, 2017) là bộ phim khắc họa đầy đủ dáng hình của giận dữ. Chính xác hơn, cả bộ phim làm cho nỗi giận dữ trở nên hữu hình.

Ngọn lửa thiêu rụi

Chuyện phim diễn ra ở một thị trấn giả tưởng tên Ebbing, ở tiểu bang Missouri. “Ebbing” trong tiếng Anh có nghĩa là “triều xuống” hay “suy tàn”. Một cô con gái bị cưỡng hiếp là cái cớ, mồi lửa cho người mẹ Mildred (Frances McDormand) bùng phát cơn giận. Giống như một đám cháy, nó nhanh chóng lan ra những người xung quanh. Nó có màu đỏ của máu và của lửa, được sơn phết lên ba tấm biển bên ngoài thị trấn, gây áp lực cho hệ thống công quyền: “Bị cưỡng hiếp lúc hấp hối”, “Và chưa ai bị bắt?”, “Vậy là sao, cảnh sát trưởng Willoughby?”

Tấm biển thứ ba ghi tên nạn nhân đầu tiên: Cảnh sát trưởng Willoughby (Woody Harrelson). Vị cảnh sát này là một công chức tận tụy và được yêu mến nhưng thiếu hụt nhiều thứ để phá án, chẳng hạn như những phụ tá tài năng. Đi cùng ông là Dixon (Sam Rockwell), điển hình cho một cảnh sát nhà quê, ham chơi và vô trách nhiệm. Trong một đồn cảnh sát mà người già chiếm số đông, Wiloughby rõ ràng khó có hy vọng. Nhưng thách thức lớn nhất mà ông phải đối mặt, là bệnh ung thư.

Căn bệnh này cũng là thử thách đầu tiên đối với cơn giận của Mildred. Nghĩa tử là nghĩa tận, như người Việt thường nói. Thế nhưng, nó đã thất bại. Trong trận đánh đầu tiên giữa giữa hận thù và lương tri, hận thù đã thắng. “Cô biết tôi bị bệnh nhưng vẫn sơn nó?”. Willoughby hỏi Mildred với ánh mắt kinh ngạc. Mildred trả lời: “Có ích gì nếu tôi sơn nó khi ông đã chết?”. Chúng ta hiểu bi kịch lớn đến mức nào, khi cơn giận lấn át cả nỗi cảm thông. Một đặc tính của giận dữ là luôn phải có mục tiêu để hướng đến, như ngọn lửa không thể tồn tại nếu không đốt đi một thứ gì.

Cuộc đấu tranh muôn thuở

Từ những xung đột vừa kể, chuyện phim Three Billboards chính xác trở thành một cuộc chiến, đúng như lời Willoughby dự đoán. Có lúc nhân tính giành lợi thế, như khi Willoughby ho vào mặt Mildred trong phòng thẩm vấn. Diễn xuất của McDormand trong khoảnh khắc ấy thôi cũng đã đủ cho cô một đề cử Oscar. Nhưng đa phần, giận dữ mới là kẻ mạnh hơn. Ba tấm biển trở thành một biểu tượng, phản chiếu con quỷ bên trong mỗi người. Mở đầu, nó có hình một đứa trẻ sơ sinh. Người ta sơn lên nó, nguyền rủa nó, rồi thiêu rụi nó. Và lần lượt, các hành động quá khích xảy ra và bắt đầu thiêu rụi, cả nghĩa bóng và nghĩa đen, những con người vô tội.

Câu chuyện là giả tưởng có thể lấy cảm hứng từ bất kỳ vụ án ghê rợn nào. Nhưng vấn đề Three Billboards có lẽ chưa bao giờ thật và hợp thời như hiện tại. Đây không phải một phim phá án, mà là phim về cuộc đấu tranh nội tâm, giữa thiện và ác, giữa phần “con” và phần “người”, giữa hận thù và tình yêu. Cuộc đấu tranh muôn thuở này có lẽ sẽ không bao giờ kết thúc trừ khi con người kết thúc. Còn gọi là hợp thời, vì có lẽ, chưa có thời đại nào mà nỗi giận dữ dễ bị kích phát ở cá nhân lẫn số đông dễ dàng như hiện tại, dưới ảnh hưởng của truyền thông và mạng xã hội.

Three Billboards có một kịch bản tốt, đầy sức nặng và được cáng đáng bởi dàn diễn viên tài năng, như McDorman, Sam Rockwell, Woody Harrelson… Điều đáng giá nhất của mỗi bộ phim phản ánh hiện thực, luôn là chân dung những con người. Với bộ phim này, chúng ta học được thêm, hiểu thêm về những người lao động miền quê nước Mỹ, lối sống, lối hành xử, văn hóa, các tệ nạn trong lòng xã hội của họ. Nếu phải so sánh, như với The Hunt kể về xã hội châu Âu, hay chỉ cần nhìn ra nơi chúng ta đang sống, ta sẽ thấy một điểm chung nào đó, một gốc rễ nào đó. Bởi về bản chất, con người ở mọi nơi đều được gây dựng trên những nền tảng cảm xúc giống nhau.

Vấn đề thời đại

Trong Three Billboards, McDorman vào một vai tương phản với vai diễn biểu tượng nữ thanh tra Marge Gunderson trong Fargo (Thị trấn Fargo,1996). Nếu như Gunderson là một phụ nữ lý trí, nhân ái trong một thế giới độc ác quay cuồng, thì Mildred là người mẹ trở nên loạn trí bởi sự độc ác thế giới gây ra. Thưởng thức diễn xuất của McDorman như thể chứng kiến dòng nước bị đun sôi trong một bồn thủy tinh. Chúng ta cảm nhận được sức nóng tỏa ra nhưng đồng thời, nhìn thấu được chuyển động phức tạp bên trong. Đáng thương, đáng giận, đáng sợ, mất đi niềm tin, tuyệt vọng, rồi hy vọng… tất cả cuộn xoáy lại với nhau, bên dưới một bề ngoài khắc khổ, cứng cỏi, sẵn sàng làm kẻ thù của cả thế giới. Có khi ta tưởng như Mildred có thể gục ngã bất kỳ lúc nào. Khi khác ta lại thấy dường như không gì có thể đánh gục được cô.

Các tuyến phụ của phim đều được dựng lên và giải quyết ổn thỏa, có mục đích rõ ràng. Viên cảnh sát trưởng Willoughby là tiếng nói của tình yêu, của thiện lương. Ông chết đi và để lại một hạt mầm, lẻ loi nhưng có sức sống mạnh mẽ, nảy nở giữa mảnh đất của hỗn loạn và chết chóc. Ông gửi nó đi bằng những lá thư. Tương tự McDorman, Harrelson tỏa sáng ở những khoảnh khắc rất nhỏ, như ở lần chuyện trò đầu tiên với Mildred. Willoughby là sự cân bằng về mặt cảm xúc đối với người xem. Nếu không có ông, tất cả sẽ gãy đổ dưới sức nặng của những thù địch, những lời chửi tục, mạt sát và sự vô minh.

Sam Rockwell, tài tử từng một mình một phim trong Moon (Mặt Trăng, 2009), có một vai diễn đáng nhớ trong sự nghiệp. Cảnh sát Dixon trong phim cũng chính là Mildred, chỉ là ở phe công quyền. Có một chút chủ ý khi ban đầu cả hai mặc đồng phục khác nhau, đi những chiếc xe khác nhau. Để rồi, cuối cùng, họ mặc đồ giống nhau, lên cùng một chiếc xe, cùng chiến tuyến. Họ đều phải đánh mất một thứ gì đó để tìm lại nhân tính. Kết thúc của Three Billboards không phải là một kết thúc mở, vì chúng ta đều đoán được quyết định của họ, với một nụ cười trên môi. Có một vài màn trình diễn thuyết phục khác đến từ người mẹ già của Dixon của Sandy Martin và anh chàng quản lý bảng in Red Welby của Caleb Landry Jones.

Three Billboards Outside Ebbing, Missouri có lẽ là phim đậm chất Oscar nhất trong các đề cử năm nay. Nó mổ xẻ một vấn đề nhân sinh của thời đại và hướng đến những điều tốt đẹp. Có đôi chút không khí tôn giáo phảng phất, như ở cảnh con nai xuất hiện trong vườn. Có những câu hỏi đặt ra buộc chúng ta phải suy nghĩ, như: “Nếu Chúa không tồn tại, nghĩa là con người thoải mái làm gì nhau cũng được?”. Chúng ta mưu cầu tự do và đã đạt được những thành tựu về tự do. Nhưng thoát ra khỏi các thiết chế tôn giáo hay pháp luật, chúng ta còn lại gì? Con người còn lại gì? Để giúp trả lời câu hỏi ấy, luôn cần đến những tác phẩm như Three Billboards.

HOÀI NAM

Thị trấn Ebbing trong phim là giả tưởng. Bối cảnh thật của phim là một ngôi là nhỏ tên Sylva, nằm ở phía Tây tiểu bang North Carolina. Không hề có cảnh nào trong phim quay ở Missouri. Dưới ảnh hưởng của phim, nhiều chiến dịch đã dùng đến ba tấm biển để làm phương pháp gây chú ý. Như vào ngày 15/2/2018, người ta thấy ba chiếc xe buýt chở những dòng chữ “71 người chết”, “Không có vụ bắt giữ nào”, “Vì sao lại thế?” để đòi công lý cho vụ cháy ở tháp Grenfell năm 2017.

Bài viết được đăng trên Báo Sinh Viên Việt Nam số 10, phát hành ngày 05/03/2018:

 

 

To Top