GIẢI TRÍ

Những gì không hiện ra chạm vào ta sâu nhất

Hầu hết các nền văn hóa trên thế giới cùng chia sẻ một niềm tin: Chết chưa phải là kết thúc. Chúng ta tin rằng, thân xác này là tạm bợ. Khi nó lụi tàn, con người sẽ tiếp tục sống ở một thế giới khác. Đó là viễn cảnh quá đỗi tuyệt vời, mang đến sự an ủi giữa sự đời vô thường. Với Coco, bộ phim hoạt hình mới nhất của Pixar, thế giới người chết chưa bao giờ đẹp đẽ đến thế.

Ngày của người chết

“Ngày của người chết”, hay Día de Muertos ở Mexico, là lễ hội thể hiện niềm tin về thế giới bên kia lớn nhất. Trong ngày này, người dân sẽ đeo mặt nạ hình ma quỷ hoặc đầu lâu, diễu hành qua các phố. Sau đó, họ sẽ cùng gia đình thăm mộ người thân đã mất. Người Mexico tin rằng, đây là ngày cánh cửa âm dương mở ra, các linh hồn có thể trở về thế giới người sống. Những chiếc mặt nạ là để giúp người đã mất không cảm thấy lạc lõng.

Nhân vật chính của Coco là cậu bé 12 tuổi Miguel (Anthony Gonzalez), sống cùng gia đình tại ngôi làng nhỏ giả tưởng Santa Cecilia. Người lớn nhất trong nhà là bà cố Coco, vốn đã rất già yếu. Miguel yêu âm nhạc và mơ ước trở thành ca sĩ nổi tiếng như thần tượng Ernesto de la Cruz (Benjamin Bratt) – ca sĩ huyền thoại Mexico những năm 1930. Đây là điều bình thường ở các nước Nam Mỹ nói chung, nơi âm nhạc luôn là một phần không thể thiếu của cuộc sống.

Tuy nhiên, Miguel lại sống trong một gia đình có lẽ là “anti âm nhạc” duy nhất ở Mexico. Ông cố của cậu, một ca sĩ, đã bỏ cụ cố Imelda (Alanna Ubach) để theo đuổi đam mê. Đau khổ và hận thù, cụ đã tạo ra và duy trì một điều luật cấm tiệt âm nhạc trong gia đình, kéo dài đến đời con cháu. Miguel buộc phải giấu đi tình yêu của mình, cho đến phát hiện ra ông cố mình chính là Ernesto de la Cruz! Nếu ông là ca sĩ huyền thoại, tại sao cháu lại không được nối nghiệp? Và trong khi cố gắng lấy trộm cây đàn guitar trong “Ngày của người chết”, Miguel lạc vào… thế giới người chết.

Đây không phải lần đầu chúng ta được đến thế giới này. Book of Life (2010) từng chọn chủ đề tương tự, với nội dung tương tự. Người Mexico tin rằng, sau khi chết đi, miễn là chưa bị lãng quên, con người tiếp tục sống tại một nơi gọi là Mictlan. Họ sinh hoạt bình thường như lúc còn sống, chờ đợi ngày trở về. Khi đến Mitclan, Miguel lần lượt gặp lại họ hàng đã mất, bao gồm cả cụ cố Imelda. Họ sẵn sàng giúp cậu trở lại cuộc sống, với một điều kiện dễ đoán: Không nhạc nhẽo gì nữa! Dĩ nhiên, Miguel phản đối. Thay vào đó, cậu đi tìm sự giúp đỡ ở người ông nổi tiếng Ernesto de la Cruz.

Thế giới sinh động

Có một sự giao thoa bản sắc giữa Disney và Pixar, kể từ khi cả hai chung một nhà. Coco tiếp tục là minh chứng cho điều đó. Một nhân vật phải thoát khỏi sự kìm kẹp của gia đình là đặc sản của Disney. Trong khi việc tạo ra một thế giới mới lạ, với những luật lệ thú vị riêng, là nghề của Pixar. Như mọi khi, họ làm điều đó một cách đẹp đẽ và choáng ngợp. Không phải thành tựu về mặt đồ họa nhưng đạo diễn Lee Unkrich biết cách làm trí tưởng tượng của chúng ta ngạc nhiên. Thế giới người chết hiện lên như một ngôi làng rực rỡ thân thiện, đáng tin nhờ hệ thống quản lý và nét sinh hoạt sinh động của người dân (nay là các bộ xương). Điều quan trọng là luật lệ đặt ra rõ ràng ngay từ đầu: Nếu không được nhớ đến, cụ thể là có ảnh trong phòng thờ, bạn sẽ trở thành một linh hồn lạc lõng, không thể trở về.

Chuyện phim tiếp diễn khi Miguel gặp Héctor (Gael García Bernal), một linh hồn lạc lõng như thế. Anh ta không thể về thăm người thân, vì không có ảnh thờ ở bất kỳ đâu. Niềm hy vọng duy nhất là cô con gái mà Héctor đã bỏ lại. Cả hai thực hiện một thỏa thuận: Héctor giúp Miguel gặp gỡ ông cố Ernesto và khi trở về Miguel sẽ đặt theo bức ảnh của Héctor vào phòng thờ nào đó. Mối quan hệ của cả hai là một cú “twist” nhỏ, không hẳn mới mẻ hay khó đoán, kết hợp với các trường đoạn hành động phải có, vài con thú đồng hành dễ thương và cuối cùng là điều chúng ta mong chờ ở Pixar: Cảm xúc đẹp đẽ khiến ta rơi nước mắt.

Coco là một phim được làm với kỹ thuật cao ở tất cả các khâu, kết hợp khéo léo giữa văn hóa và câu chuyện. Kịch bản của Lee Unkrich cho thấy sự thấu hiểu về ý nghĩa “ngày của người chết”, cũng như các lớp lang của nó. Ngày lễ không chỉ phản ánh niềm tin tâm linh về thế giới bên kia, mà còn là mối liên kết bền chặt không dứt của con người với dòng họ, tổ tiên. Coco mang đến một ý tưởng thú vị về sự kết nối qua các thế hệ, cả vô hình như tình thân và hiện hữu như âm nhạc. Ngay từ đầu, ta đã cảm thấy Miguel và Héctor khá giống nhau cả về tính cách lẫn điệu bộ và sau đó là một màn song tấu ăn ý. Nhiều khán giả hẳn sẽ đoán được thân phận Héctor khá dễ dàng.

Giá trị bất biến

Coco không hẳn quá mới mẻ về nội dung. Phim dùng nhiều “cliché” của dòng điệp viên. Có một cảnh sử dụng truyền hình để lật tẩy trước đám đông. Trước đó là một cảnh khiêu vũ “giả”, khi cụ cố Imelda chạy trốn đám bảo vệ. Bản thân Miguel chưa phải là một nhân vật đủ chiều sâu để khác biệt với các phim Pixar trước. Vai trò chính của cậu là tạo ra lý do và đảm nhiệm phần hành động. Nhưng có lẽ, đó là chủ ý của các biên kịch. Miguel chỉ cần phù hợp với dòng chảy câu chuyện là đủ. Vì đến nửa phim, người xem sẽ dồn sự quan tâm đến một mối quan hệ khác: Bà cố Coco và cha của bà.

Đây là lúc Pixar chứng tỏ vì sao họ được gọi là “phù thủy cảm xúc”, những người điều khiển tuyến lệ của khán giả suốt nhiều năm qua. Coco tiếp tục là một thành công, buộc chúng ta phải tự hỏi: Họ đã làm thế nào vậy? Đó là ở lối cắt cảnh chuẩn mực đã thành kỹ năng, lồng ghép âm nhạc giàu cảm xúc của Michael Giacchino. Ở cách chuẩn bị chi tiết cẩn thận, như khi bà Coco gọi “Cha ơi, cha ơi…” ngay từ đầu phim. Ở cách họ nắm vững các giá trị phổ quát của tình cảm con người, như một chuyên gia tâm lý giàu kinh nghiệm… Với Coco, đạo diễn Lee Unkrich còn sử dụng một kỹ năng khác nữa: Hãy để cho người xem tưởng tượng.

Đôi lúc, những gì không hiện lên trên màn ảnh lại chạm vào ta sâu sắc nhất. Câu chuyện của Héctor gợi ta nhớ đến Father and Daughter (Cha và con gái), bộ phim hoạt hình ngắn đạt giải Oscar năm 2002. Lee Unkrich cũng dùng âm nhạc để truyền tải câu chuyện, với bản Remember Me (Hãy nhớ về cha) giàu cảm xúc. Ông xử lý tinh tế ở cảnh quan trọng nhất, khi để cho những tháng năm chờ đợi đằng đẵng của Coco, nỗi oan ức và cô độc của Héctor, nỗi tiếc nuối cho những cuộc đời lẽ ra đã hạnh phúc hơn… thành các hình dung day dứt trong tâm trí người xem, để rồi vỡ òa ngay sau đó.

Coco là bộ phim không thể không hài lòng sau khi thưởng thức, dù khán giả ở độ tuổi nào đi nữa. Phim đề cao các giá trị bất biến theo thời gian, như theo đuổi đam mê và “gia đình là ưu tiên số một”. Sử dụng văn hóa làm nền hợp lý, phim còn mang đến một sự dễ chịu trong tiềm thức: Sâu thẳm trong mỗi chúng ta, có lẽ, đều mong thế giới của Coco là thật. Thật dễ chịu làm sao khi ta có thể gặp lại những người thân yêu đã mất, nói những lời chưa kịp nói, sửa chữa những lỗi lầm với họ. Được thế, cuộc sống sẽ bớt phiền muộn và hối tiếc biết bao nhiêu. Đó là lý do vì sao ta luôn cần những bộ phim như Coco, mang đến nguồn năng lượng tinh thần cần thiết trên đường đời, như lời nhà bình luận Roger Ebert: “Giúp ta điều hòa với sự thật tối thượng rằng, tất cả đều sẽ chết.”

HOÀI NAM

 

Coco đã trở thành phim hoạt hình ăn khách nhất mọi thời đại ở Mexico, nơi được đặt làm bối cảnh, khi thu về 42 triệu đôla phòng vé.

Phim nhận được đánh giá tích cực rộng rãi. Hiệp hội Bình luận phim Mỹ chọn Coco là phim hoạt hình hay nhất năm 2017.

Bài viết được đăng trên Báo Sinh Viên Việt Nam số 51, phát hành ngày 25/12/2018:

To Top