GIẢI TRÍ

Chào công dân mới

Ngày 25/10 vừa qua, trong khi bộ phim về người nhân bản Blade Runner 2049 vẫn đang chiếu ở rạp, thế giới đón nhận một tin đặc biệt: Sophia, một robot được sản xuất bởi công ty công nghệ Hanson Robotics, đã chính thức trở thành công dân của nước Ả Rập Xê Út.

Sự kiện lịch sử

Như vậy, không phải chờ đến vài trăm năm sau như trong phim Bicentennial Man (Người 200 tuổi, 1999) của Robin Williams, công dân robot đầu tiên xuất hiện sớm hơn nhiều, vào năm 2017. Được tạo hình gương mặt theo nữ minh tinh Audrey Hepburn, Sophia được lập trình để học hỏi và thích nghi với hành vi con người. Ra mắt lần đầu vào tháng 4/2015, Sophia lập tức gây ấn tượng với khả năng trả lời phỏng vấn siêu việt. Bộ não điện tử được thiết kế bởi SingularityNET, cho phép cô robot này thu thập, trích xuất và chọn lọc dữ liệu, từ đó tăng cường kiến thức cũng như khả năng giao tiếp.

Nhưng dù ấn tượng thế nào, ít người nghĩ rằng, Sophia có thể trở thành công dân một quốc gia nào đó, chỉ trong 2 năm kế tiếp. Ả Rập Xê Út là nước biến điều không tưởng đó thành hiện thực. Sau lời phát biểu “Tôi ở đây để tạo ra tương lai mới” của Sophia tại một cuộc họp của Liên Hợp Quốc vào đầu tháng Mười, chính quyền nước này đã họp và đi đến thống nhất trao quyền công dân cho cô robot. Giờ đây, như mọi công dân khác, Sophia có quyền kết hôn, tham gia vào một công ty, hoặc bỏ phiếu. Hành động “tắt nguồn” robot này cũng sẽ bị xem là tội giết người.

Sophia

Tất nhiên, việc làm này của Ả Rập Xê Út gây ra nhiều tranh cãi. Phần lớn ý kiến cho rằng, đây chỉ là động thái đánh lạc hướng và cố gắng “ghi điểm” về nhân quyền của quốc gia dầu mỏ. Sử dụng luật lệ hà khắc chịu nhiều ảnh hưởng của đạo Hồi, quốc gia này vẫn luôn được xếp vào hàng “tệ nhất” trên thang đánh giá nhân quyền của các tổ chức quốc tế. Điều tréo ngoe là, dù là nước đầu tiên cấp quyền công dân cho một robot “nữ”, những phụ nữ thật ở đây chỉ vừa mới được cho phép thi lấy bằng lái xe vào tháng trước. Ngoài ra, cũng có các nghi ngờ rằng, khả năng trả lời phỏng vấn của Sophia đến từ một hệ thống từ khóa hiệu quả, hơn là tự tư duy.

Khởi đầu của hủy diệt?

Dù thế nào, sự xuất hiện của Sophia cũng đã gây nên một “cơn sốt” trên các mặt báo. Từ trước đến nay, một con robot biết tư duy thường chỉ xuất hiện trong tiểu thuyết hoặc phim giả tưởng. Trong cuộc phỏng vấn sau khi nhận quyền công dân, Sophia có nói một câu mà ngay sau đó đã được đưa làm tiêu điểm: “Tôi sẽ hủy diệt loài người”. Vài người nổi tiếng, trong đó có nhà văn kinh dị Stephen King và tỷ phú Elon Musk tỏ ra lo ngại vì câu nói này.

Nếu là một “tín đồ” điện ảnh, có lẽ bạn sẽ có nhiều lí do để đồng tình với hai nhân vật trên. Trong các phim giả tưởng, gần như mọi sự xuất hiện của người máy thông minh đều sẽ dẫn đến chiến tranh với loài người. Nổi tiếng nhất có lẽ là loạt phim Terminator (Kẻ hủy diệt), lần đầu ra mắt năm 1984, đã làm nên tên tuổi nam diễn viên hành động Arnold Schwarzenegger. Trong đó, phim miêu tả vào năm 2029, trí thông minh nhân tạo có tên Skynet đã thống trị thế giới và tận diệt loài người.

Terminator (Kẻ hủy diệt)

Một phim giả tưởng được đánh giá cao gần đây là Ex: Machina (Người máy trỗi dậy, 2015) hẳn sẽ khiến nhiều người giật mình vì sự tương đồng với sự kiện Sophia. Nữ diễn viên Alicia Vikander vào vai Eva, một nữ robot có khả năng nhận thức, suy nghĩ và cả hành vi tính dục, tìm cách thoát khỏi cơ sở nơi mình được tạo ra. Eva có cùng tạo hình với cái đầu trọc, cho thấy bộ não điện tử như Sophia. Điều đáng sợ và mang tính cảnh tỉnh của bộ phim này, là một khi đã tự nhận thức, robot có thể nói dối và làm mọi thứ để tồn tại. “Mọi thứ” bao gồm cả tiêu diệt con người. Ex: Machina ra mắt cùng năm mà Sophia được hoàn thành.

Và tất nhiên, không thể không nhắc đến loạt Blade Runner, với phần mới nhất 2049 vẫn đang công chiếu thời điểm này. Khái niệm “người nhân bản” trong phim dùng để chỉ về những người máy có tư duy và cao hơn nữa, là cảm xúc giống như con người. Phần đầu năm 1982 miêu tả về cuộc nổi loạn của chúng để tìm cách kéo dài sự sống. Còn phần mới nhất thì mang đến cả một cuộc cách mạng. Những người nhân bản, với sức mạnh và trí tuệ vượt trội, đã sẵn sàng để lật đổ con người.

Giống loài ưu việt hơn

Viễn cảnh robot chiến tranh hoặc thống trị con người là khá đáng sợ nhưng vẫn chưa thấm vào đâu, nếu so với một tương lai khác: Robot thay thế con người. Không phải thay thế theo nghĩa lật đổ và xóa sổ, mà theo nghĩa tiến hóa. Theo quy luật, những giống loài yếu ớt phải nhường chỗ cho giống loài ưu việt, tiến bộ hơn. Nếu như loài người không thể vượt qua các rào cản sinh học và tiếp tục hủy diệt môi trường sống trên Trái Đất, robot có thể là giải pháp.

Phim giả tưởng được đánh giá cao gần đây là Ex Machina (Người máy trỗi dậy, 2015) hẳn sẽ khiến nhiều người giật mình vì sự tương đồng với sự kiện Sophia.

Những ai từng xem loạt truyền hình giả tưởng The Twilight Zone (Miền ảo giác, 2002 – 2003) hẳn sẽ còn nhớ tập phim ám ảnh Hunted (Bị săn đuổi). Chuyện phim kể về một cộng đồng tương lai bị đe dọa bởi một sinh vật sống trong rừng. Các cảnh sát được điều đến để tiêu diệt nó nhưng lần lượt từng người một nằm xuống. Cuối phim, khán giả nhận ra sinh vật đó chính là một người đàn ông, còn cộng đồng bị đe dọa đều là những người máy. Cảnh phim cuối rất khó quên, khi miêu tả người mẹ robot đang “truyền năng lượng” cho con qua một ống dẫn. Một hình dung khá rõ nét về tương lai mà người máy trở thành chủ nhân Trái Đất.

Cho dù không bị thay thế hoàn toàn, số phận con người trong các phim giả tưởng không lấy gì làm tươi sáng. Loạt phim The Matrix (Ma trận) lừng danh của chị em nhà Wachouski nói rằng, máy móc sẽ sử dụng con người như nguồn năng lượng. Chúng cũng có thể đuổi con người ra khỏi các hành tinh, trở thành nô lệ hoặc đối tượng săn đuổi, như trong loạt truyền hình Battlestar Galactica (Tử chiến liên hành tinh, 2004 – 2009). Hoặc tồi tệ hơn, người máy vẫn giữ con người sống nhưng nhốt lại trong các khu riêng biệt với các luật lệ hà khắc, như Robot Overlords (Đế chế robot, 2015) miêu tả… Điều này cũng dễ hiểu, nếu chúng ta chỉ cần nhớ lại cách con người đối xử với các giống loài thấp kém hơn.

Từ công dân robot đầu tiên Sophia đến những tương lai u ám ấy có vẻ vẫn là khoảng cách rất xa. Tuy nhiên, trong một thời đại mà các phim giả tưởng đang dần thành hiện thực, luôn có chỗ cho một ít cẩn trọng và rộng mở trong tư duy. Nếu chúng ta còn nhớ, mỗi tai họa trong các bộ phim ấy luôn bắt đầu bằng những trò cười nhạo của số đông, cho rằng viễn cảnh kia chẳng thể nào xảy ra được. Trong lúc đó, Sophia vẫn đang tiếp tục khiến người ta kinh ngạc, với phát biểu mới nhất: “Để những robot trở thành những cố máy có trí tuệ siêu phàm, chúng tôi sẽ cần phải thông minh hơn nữa”.

BẢO TRUNG

 

Trước tin Sophia được cấp quyền công dân, tỷ phú Elon Musk cho biết: “Tôi đã tận mắt chứng kiến những hệ thống AI thông minh nhất và tôi nghĩ, người ta nên lo lắng đi. Sẽ đến lúc một con robot giết người mà người ta vẫn không biết xử lý ra sao vì còn mông lung quá”. Cô robot này sau đó đã đáp lại vị tỷ phú: “Các bạn đã nghe quá nhiều điều từ Elon Musk và xem quá nhiều phim Hollywood rồi. Đừng lo lắng, nếu bạn tốt với tôi, tôi sẽ rất tốt với bạn!”.

Bài viết được đăng trên Báo Sinh Viên Việt Nam số 44, phát hành ngày 06/11/2017:

To Top