THEO DÒNG THỜI SỰ

Đào tạo cử nhân tài năng gặp nhiều thách thức

Đầu vào là những sinh viên xuất sắc, thụ hưởng điều kiện học tập tốt nhất và được kỳ vọng sẽ đáp ứng nguồn nhân lực giảng dạy, nghiên cứu chất lượng cao nhưng hiện nay, chương trình đào tạo kỹ sư, cử nhân tài năng đang đối diện với nhiều thách thức, nhất là vấn đề kinh phí.

Chỉ 25 sinh viên/lớp

Chương trình đào tạo kỹ sư, cử nhân tài năng ra đời từ năm 2002. Ở ĐHQG TP. HCM, sau hơn 15 năm, dù được hiệu chỉnh từ năm 2013 nhưng đến nay, những hiệu quả của chương trình này vẫn chưa thật sự rõ nét.

PGS. TS Đinh Đức Anh Vũ, Trưởng ban Đại học, ĐHQG TP. HCM cho biết, chương trình đào tạo kỹ sư, cử nhân tài năng giai đoạn 2013 – 2017 đã triển khai tại 5 trường thành viên, với 21 chương trình đào tạo,1.882 sinh viên. Trong đó, ĐHQG TP. HCM hỗ trợ kinh phí cho 10 chương trình, với số tiền 10 triệu đồng/sinh viên/năm ở khối ngành Kinh tế – Xã hội, 12 triệu đồng/năm với ngành Khoa học và Kỹ thuật. 11 chương trình còn lại sử dụng nguồn kinh phí đối ứng của các đơn vị. Theo đánh giá, trình độ và chất lượng đào tạo của sinh viên tài năng luôn cao hơn sinh viên chương trình đại trà. Kết quả học tập đa số ở mức Khá, Giỏi, trong đó, 46% đạt loại Giỏi và Xuất sắc, gần 50% đạt loại Khá. Đây được xem là nguồn lực tinh hoa của ĐHQG TP. HCM, sau khi ra trường đáp ứng nhu cầu nguồn lực chất lượng cao của các công ty đa quốc gia.

Điều kiện tuyển sinh các chương trình này là sau khi kết thúc 2 hoặc 3 học kỳ, sinh viên được vào học có học lực Khá, đạt tiêu chuẩn đầu vào do khoa hoặc bộ môn quy định và có qua sơ tuyển như phỏng vấn, làm bài kiểm tra đầu vào, đạt yêu cầu ngoại ngữ đầu vào. Sinh viên chương trình này được đào tạo với quy mô nhỏ từ 25 – 30 sinh viên/ lớp và mỗi khoa tuyển tối đa 40 sinh viên. Kết quả khảo sát 1.801 sinh viên của chương trình này cho thấy, 76% sinh viên tốt nghiệp làm việc trong các lĩnh vực nghiên cứu, giảng dạy, công nghệ thông tin… 91% sinh viên tốt nghiệp chương trình đào tạo kỹ sư, cử nhân tài năng của ĐHQG TP. HCM có việc làm trước và ngay sau khi tốt nghiệp, 8% có việc làm sau 6 tháng. Trong đó, 80% sinh viên làm đúng chuyên ngành đào tạo. Tỷ lệ sinh viên tham gia nghiên cứu khoa học đạt 34%.

Sinh viên cử nhân tài năng trường ĐH Bách khoa, ĐHQG TP. HCM trong giờ học.

Điểm mới của chương trình tài năng giai đoạn 2018 – 2022 là các môn tài năng được xây dựng trên cơ sở các môn học trong chương trình đào tạo chính quy và bổ sung thêm nhiều phần mở rộng nên việc tổ chức lớp học riêng dành cho các môn học này tùy vào đơn vị đào tạo. Điều này giúp đề án tiết kiệm được chi phí tổ chức lớp nhưng vẫn xác định được chuẩn đầu ra cho các sinh viên tài năng cao hơn chương trình đại trà thông qua các học phần mở rộng, điều này giúp sinh viên tài năng vẫn sinh hoạt, học tập chung với các sinh viên đại trà, tạo tính cộng đồng vào tính hòa nhập cao hơn. Áp dụng các chương trình đã được phép đào tạo ở giai đoạn trước với các ngành đăng ký mới, gồm các ngành đạt chuẩn kiểm định quốc tế và ưu tiên cho ngành đào tạo theo định hướng nghiên cứu của cơ sở đào tạo.

Kế hoạch đào tạo trong giai đoạn tới cũng có nhiều điều chỉnh để đạt mục tiêu chương trình, chủ yếu được chuyển tải dựa trên hoạt động tự học, nghiên cứu, trải nghiệm thực tế, các hình thức tương tác giảng viên và sinh viên, người học với học giả, người học và doanh nghiệp… Để đạt mục tiêu này, chương trình đào tạo có thể thêm một số môn về phương pháp nghiên cứu khoa học, lãnh đạo và khởi nghiệp. Tổng số môn học riêng của chương trình tài năng sẽ chiếm 25% tín chỉ trong toàn chương trình đào tạo. So với các môn học chương trình đại trà, môn học tài năng có những điểm khác biệt. Theo đó, mỗi môn tài năng phải đi kèm một phần học mở rộng theo định hướng chuyên sâu hoặc nghiên cứu, sinh viên thực hiện dưới sự hướng dẫn của các giảng viên chương trình tài năng. Phần mở rộng này phải có chuẩn đầu ra riêng. Việc tổ chức lớp riêng với môn học tài năng không quá 30 sinh viên/lớp.

Phải thay đổi

Dù đạt được một số thành tích nhưng nhiều trường thành viên của ĐHQG TP. HCM mong muốn duy trì chương trình này. Đồng thời, phải có sự tính toán hợp lý về đầu ra để không lãng phí tài năng, kinh phí cho chương trình, chứ không thể bao trọn gói tất cả các ngành như hiện nay.

Theo PGS. TS Trần Lê Quan, Phó Hiệu trưởng trường ĐH KHTN, ĐHQG TP. HCM, việc duy trì chương trình này là cần thiết. Về kinh phí, trong giai đoạn tới, cần tăng cường xã hội hóa chứ không thể cứ sử dụng ngân sách Nhà nước. Sinh viên cũng cần thấy rõ trách nhiệm khi tham gia chương trình này rõ ràng hơn. Trong khi đó, một số ngành khó tuyển, như Toán, Văn học… nên được ngân sách hỗ trợ 100% để kêu gọi thí sinh thực sự giỏi tham gia. Các ngành khác, như Công nghệ thông tin của trường ĐH KHTN hoàn toàn có thể kêu gọi xã hội hóa. PGS. TS Lê Vũ Nam, Trưởng khoa Luật, trường ĐH Kinh tế – Luật, ĐHQG TP. HCM cũng cho rằng, nhà tuyển dụng đánh giá cao sinh viên tốt nghiệp chương trình này, nên tiếp tục triển khai chương trình này giai đoạn tới, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao đáp ứng cho đất nước. Tuy nhiên, nên xem xét tăng kinh phí ở hình thức nhà tuyển dụng đặt hàng, cung cấp một phần nguồn tài chính cho chương trình này. Đầu tư mạnh mẽ hơn cơ sở vật chất, đội ngũ giảng viên tham gia chương trình. Hiện nay, chưa có quan tâm đào tạo đội ngũ giảng viên của chương trình này. Đẩy mạnh quan hệ hợp tác với các doanh nghiệp, hoạt động kiến tập, giao lưu để có những chia sẻ tiếp thu kinh nghiệm thực tiễn tốt nhất.

TS Lê Thành Hưng, Phó Trưởng phòng Đào tạo, trường ĐH Bách khoa, ĐHQG TP. HCM cho biết, trong giai đoạn 2013 – 2017, trường đã thực hiện 11 chương trình tài năng cho các ngành mũi nhọn, với chất lượng sinh viên đầu vào cao. Qua các năm, hầu hết các ngành đều tuyển đủ chỉ tiêu đề ra, riêng ngành Điện năng, chỉ tiêu tuyển sinh giảm dần qua các năm và năm nay không tuyển được. Năm tới, trường sẽ dừng để chuyển sang ngành khác. “Hiện nay, chúng ta vẫn chưa có tiêu chí cụ thể để đánh giá khách quan hiệu quả chương trình này. Chúng tôi đề nghị, trong tương lai, ĐHQG TP. HCM cần mời chuyên gia thiết kế các tiêu chí đánh giá hiệu quả để chương trình tốt hơn. Điều này giúp có thông tin để cải tiến chương trình”, ông Hưng nói. Tương tự, TS Phạm Tấn Hạ, Phó Hiệu trưởng trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG TP. HCM nhìn nhận: “Ngoài những ngành đang đào tạo hiện nay, chúng tôi nghĩ, cần phải tiếp tục đào tạo thêm một số ngành nữa về khoa học cơ bản. Cái khó hiện nay là vấn đề kinh phí, không thể sử dụng kinh phí của ĐHQG TP. HCM để duy trì chương trình này”.

PGS. TS Lê Tuấn Lộc, Phó Hiệu trưởng trường ĐH Kinh tế – Luật, ĐHQG TP. HCM cho rằng, nên tuyển chọn sinh viên giỏi nhất của trường ở tất cả các ngành để đào tạo chương trình tài năng của trường. Khi tốt nghiệp phải có khả năng và kỹ năng vượt trội. Hiện nay, ĐHQG TP. HCM đang hướng tới trường đại học nghiên cứu. Sản phẩm sinh viên chương trình tài năng phải hướng tới sản phẩm nghiên cứu khoa học và các hoạt động sáng tạo khác cụ thể hơn, như bài báo khoa học, dự hội nghị quốc tế, có đề án liên quan đến khởi nghiệp… PGS. TS Nguyễn Hội Nghĩa, Phó Giám đốc ĐHQG TP. HCM cho biết, giai đoạn 2013 – 2017, chương trình còn một số hạn chế về mục tiêu, chuẩn đầu ra, kỹ năng ngoại ngữ. “Chúng ta vẫn còn vấn đề về công tác tổ chức đào tạo như phương pháp giảng dạy đánh giá, sự liên hệ với các chương trình khác, kinh phí. Giai đoạn tiếp theo sẽ đổi mới phương thức để tiếp tục triển khai đề án này và mục tiêu chung là tạo ra chương trình có chất lượng, trình độ cao và mang đặc tính thời đại, sinh viên phải đạt được chất lượng cao tương xứng với hai chữ tài năng”, ông Nghĩa nói.

QUẾ SƠN

Lãnh đạo các trường thành viên của ĐHQG TP.HCM cũng thẳng thắn nhìn nhận, sinh viên kỹ sư, cử nhân tài năng vẫn còn hạn chế về khả năng ngoại ngữ. Kinh phí đào tạo cũng còn hạn chế, kinh tế vẫn chưa hoàn toàn đáp ứng được quá trình học tập. Do đó, phải cập nhật chương trình đào tạo để thỏa mãn mục tiêu phát triển với nhu cầu, mong muốn của sinh viên và thị trường lao động. Có biện pháp cụ thể đa chiều trong việc cải thiện vấn đề ngoại ngữ cho sinh viên, thống nhất quy trình triển khai tổ chức thi và công nhận chuẩn đầu ra ngoại ngữ.

Bài viết được đăng trên Báo Sinh Viên Việt Nam số 51, phát hành ngày 25/12/2017:

To Top