THEO DÒNG THỜI SỰ

Sửa luật giáo dục đại học: cần lộ trình cụ thể

Bộ GD – ĐT đang tổ chức hàng loạt buổi lấy ý kiến về Dự thảo Sửa đổi, bổ sung Luật Giáo dục Đại học ở nhiều khu vực. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng, việc sửa đổi này cần làm một cách thận trọng và dự báo được những thay đổi trong tương lai để tránh việc luật vừa ban hành đã lạc hậu.

Trăn trở thu nhập

Theo Sở GD – ĐT tỉnh Đắc Nông, nếu lương cho nhân lực ngành giáo dục được tăng lên thì không chỉ giảng viên mà cả cán bộ quản lý cũng mừng. Như vậy, giáo viên và giảng viên sẽ toàn tâm toàn ý với nghề, không còn phải “thậm thụt” dạy thêm hay “chạy sô” làm chui bên ngoài mới đủ sống. Tuy nhiên, nhiều nhà giáo vẫn nghi ngại tính khả thi của vấn đề. TS Thái Thị Tuyết Dung, Trưởng bộ môn Luật Hành chính, trường ĐH Luật TP. HCM, thành viên nhóm nghiên cứu độc lập với Ban soạn thảo Luật Giáo dục Đại học nhấn mạnh, đề xuất xếp lương giáo viên, giảng viên ở thang bậc cao nhất không phải ngẫu nhiên mà là chính sách rất hợp lý. Còn vấn đề tiền đâu để tăng và tăng như thế nào, hiện nhóm đang tiến hành thực hiện. Bà Dung cho rằng, đề xuất tăng lương cho giảng viên được đưa ra là có cơ sở. Thứ nhất, sắp tới, các cơ sở giáo dục đại học công lập sẽ tự chủ tài chính. Nhân sự trong các đơn vị này sẽ không hưởng ngân sách Nhà nước. Nguồn ngân sách đó sẽ chuyển về cho bậc học phổ thông và mầm non. Thứ hai, cách mạng 4.0 sẽ làm cho số lượng giảng viên trong các cơ sở giáo dục giảm, kéo theo giảm biên chế và tiết kiệm được nhân sự. Thứ ba, Bộ GD – ĐT phải tái cấu trúc ngân sách cho ngành giáo dục. Trong bối cảnh khó khăn của đất nước, ngoài việc để người giàu tự lo, Nhà nước lo cho người nghèo bằng cách đẩy mạnh xã hội hóa thì việc tinh gọn bộ máy là điều cần thiết phải làm.

PGS. TS Hoàng Thị Thúy Nguyệt, Trưởng bộ môn Quản lý Tài chính công, Học viện Tài chính cho rằng, thu nhập của nhà giáo hiện nay chưa tương xứng với vị trí việc làm. Việc Bộ GD – ĐT cần làm là xây dựng chính sách tiền lương theo vị trí việc làm, đảm bảo vị trí nào tương ứng mức lương đó, chứ đừng trông chờ vào các khoản phụ cấp. Bà Nguyệt cũng đề xuất, Luật Giáo dục Đại học sửa đổi không nên ôm đồm ngân sách chi cho khu vực ngoài công lập mà cần tập trung phát triển công lập trước, kết hợp với đẩy mạnh xã hội hóa để phát triển đồng đều giữa các khu vực. Hiện nay, tổng mức chi 20% ngân sách hiện nay cho giáo dục là “miếng bánh” không hề nhỏ. Vấn đề đặt ra là phải tính toán từng nguồn chi thế nào cho hiệu quả, có sự phù hợp giữa các bậc học và tương quan với nhiều ngành nghề khác trong xã hội.

GS. TS Mai Hồng Quỳ, Hiệu trưởng trường ĐH Luật TP. HCM, thành viên Ban soạn thảo Luật Giáo dục Đại học cho biết, lần sửa đổi này có 85 điểm mới được bổ sung, sửa đổi 30 điều trong tổng số 114 điều của Luật Giáo dục nhưng vấn đề tăng lương cho giáo viên thu hút sự quan tâm nhiều nhất của xã hội. Trước mắt, Bộ GD – ĐT đang tính đến hai phương án điều chỉnh thang bảng lương, nâng mức lương khởi điểm cho giáo viên mới ra trường từ bậc 1 lên thẳng bậc 2 và nới rộng các tiêu chuẩn, điều kiện thay đổi ngạch lương cho giáo viên.

Sinh viên vào Hội đồng trường?

PGS. TS Nguyễn Tiến Dũng, Hiệu trưởng trường ĐH Kinh tế Luật, ĐHQG TP. HCM cho rằng, vai trò của Hội đồng trường rất quan trọng và có đối trọng với điều hành của Ban Giám hiệu trong quản lý hoạt động trường. Tuy nhiên, Hiệu trưởng không nên là thành viên Hội đồng trường. “Hội đồng trường là cơ quan quyền lực, không phải cơ quan thực hiện nên sinh viên cũng không nên tham gia. Bởi vì ý kiến của sinh viên có thể chưa đủ chính chắn, dễ dẫn tới sự có mặt thành phần này chỉ mang tính hình thức. Bên cạnh đó, thành phần hội đồng này đã có những tổ chức đoàn thể, có tiếng nói, nên sự tham gia của sinh viên vào Hội đồng trường là không cần thiết”, ông Dũng nói.

Ông Nguyễn Tiến Dũng cho biết thêm, nếu coi trường tư thục như một doanh nghiệp có Hội đồng Quản trị thì cũng không ổn. Hội đồng Quản trị liên quan đến kinh doanh, quyền lợi nếu chia ra theo định nghĩa trường phi lợi nhuận thì hiện nay vẫn chưa rõ ràng. Do vậy, Hội đồng Quản trị sẽ dễ dẫn hoạt động của trường theo xu hướng thương mại hóa nhiều hơn. Nếu nhà đầu tư muốn khai thác và phát huy vai trò tâm huyết với sự nghiệp giáo dục có thể lập một quỹ đầu tư và tham gia Hội đồng trường. Như vậy, dù trường công hay tư thì thiết chế quyền lực cũng đều là Hội đồng trường.

Sinh viên trường ĐH Nguyễn Tất Thành trong giờ học.

TSKH Nguyễn Lộc, Phó Hiệu trưởng trường ĐH Nguyễn Tất Thành nêu ý kiến, khi bàn về Hội đồng trường, ông sợ sự tự chủ thông qua Hội đồng trường cũng không tăng lên nhiều. Nếu tiếp tục để tỷ trọng những người trong trường nhiều quá thì tính độc lập của Hội đồng trường cũng như sự tự chủ của trường sẽ rất khó. Ông Lộc đề nghị, cần mạnh dạn tăng tỷ trọng theo mô hình quốc tế, qua đó, thúc đẩy sự tự chủ của nhà trường mạnh hơn. “Ở các nước, những người làm Chủ tịch Hội đồng trường thường là những chính trị gia, chủ doanh nghiệp lớn… năng lực quản lý sẽ mang tính chất lan tỏa từ ngành này qua ngành khác, đủ sức định hướng cho trường đại học các điều kiện tốt hơn”, ông Lộc nói.

Trong khi đó, ông Võ Khắc Thường, Chủ tịch Hội đồng Quản trị trường ĐH Phan Thiết nêu ý kiến, lâu nay, ở trường công lập, Ban Giám hiệu và Hiệu trưởng điều hành tất cả. Cũng là người xuất thân từ trường công, ông Thường nhận thấy, gần như các Hội đồng trường chỉ mang tính hình thức, người quyết định vẫn là Hiệu trưởng. Vì vậy, giờ đưa ra thêm một bộ phận sẽ làm ảnh hưởng tới nhà trường và đôi khi có sự khó khăn trong điều hành. Ông Thường góp ý, không cần thiết phải có Hội đồng trường. PGS. TS Trần Diệp Tuấn, Hiệu trưởng trường ĐH Y Dược TP. HCM cho rằng, cần quy định bồi dưỡng chức danh Hội đồng trường, làm sao để mối quan hệ giữa Hội đồng trường và Ban Giám hiệu phải tương đối độc lập. “Chúng ta cố gắng tăng vai trò của Hội đồng trường nhưng cũng đừng biến Hội đồng trường trở thành Bộ thu nhỏ quản lý Ban Giám hiệu, làm ảnh hưởng đến hoạt động của trường”, ông Tuấn nói.

Còn TS Võ Văn Thắng, Hiệu trưởng trường ĐH An Giang cho biết, dự thảo luật chưa khái quát đầy đủ về các trường đại học thuộc địa phương. Trong đó có vấn đề mối quan hệ của Hội đồng trường với Đảng ủy cơ sở ở địa phương. Vì thực tế, các quyết sách, định hướng phát triển của trường ĐH An Giang đều phải thông qua Tỉnh ủy An Giang. Kể cả việc bổ nhiệm Trưởng khoa, Trưởng phòng cũng phụ thuộc vào Sở Nội vụ tỉnh An Giang. Theo ông Thắng, luật cũng cần quy định rõ, khi Hội đồng trường quyết định chiến lược, nhân sự và đưa ra các quyết sách… thì trách nhiệm của Hội đồng trường, Ban Giám hiệu như thế nào. Ngân sách hoạt động của Hội đồng trường, kinh phí hoạt động của Hội đồng này lấy từ đâu?

Băn khoăn tự chủ

PGS. TS Trần Diệp Tuấn cho biết thêm, ngành Y, đào tạo bác sĩ vẫn là 6 năm, không thể rút ngắn xuống 4 năm. Tuy nhiên, điều ông mong muốn là Bộ GD – ĐT cũng như Ban soạn thảo phải có chế độ đãi ngộ đặc biệt, vì học 6 năm ra trường, thêm 18 tháng thực tập nhưng lãnh lương bằng cử nhân 4 năm là quá thiệt thòi. Điều 32 của Luật Giáo dục Đại học đã nói rõ quyền tự chủ và trách nhiệm giải trình của các trường nhưng thực tế chưa nêu rõ tự chủ như thế nào, tự chủ đến đâu. Do đó, cần phải quy định rõ ràng hơn để các trường mạnh dạn phát huy tự chủ. “Tôi không biết Chính phủ sẽ quy định điều này như thế nào, khi mà luật chưa thể hiện rõ ràng. Vì ngay 23 trường đã được thí điểm tự chủ vẫn còn băn khoăn rất lớn, vì còn cảm thấy bức bối. Do vậy, vấn đề ở đây là tự chủ tới đâu. Theo tôi, Nhà nước chỉ nên tập trung vào 3 điểm: Mục đích của quản lý Nhà nước, cấp ngân sách như thế nào, xây dựng được quy chế đảm bảo trách nhiệm giải trình. Còn lại, những việc khác hãy để cho các trường tự chủ”.

Đứng ở góc độ trường đại học địa phương, TS Lê Quang Trí, Phó Hiệu trưởng trường ĐH Tiền Giang cho biết, luật cần quy định rõ các cơ sở giáo dục đại học khác với ĐH Quốc gia được tự chủ trong việc mở ngành đào tạo trình độ đại học và thạc sĩ và tiến sĩ… Cụ thể là cho phép mở đào tạo trình độ tiến sĩ đối với các trường đại học đã được kiểm định, được công nhận chất lượng. Luật cũng cần quy định rõ trách nhiệm của người đứng đầu, cụ thể trách nhiệm của Hiệu trưởng, Chủ tịch Hội đồng trường và Chủ tịch Hội đồng Quản trị. Với trách nhiệm được quy định, các trường phải chọn những người có tâm, có trách nhiệm, nếu họ không hoàn thành thì sẽ tiến hành sẽ xử lý. Nếu làm được việc này sẽ góp phần đáng kể vào việc nâng cao chất lượng giáo dục đại học.

PGS. TS Nguyễn Hội Nghĩa, Phó Giám đốc ĐHQG TP. HCM cho rằng, hiện nay, lý luận và thực tiễn của hai Đại học Quốc gia đã rõ. Xu hướng thế giới như Pháp, Nhật còn gom các trường lớn, truyền thống lại với nhau thành Đại học Quốc gia. Mô hình Đại học Quốc gia như hiện nay nên tồn tại. Trong toàn dự thảo, vẫn có nhiều chỗ chưa thống nhất, cần rà soát kỹ. Một điều đáng nói là ban soạn thảo dường như “quên” một điều hết sức cơ bản của giáo dục, đó là tính phục vụ. Đây là một trong ba yếu tố cơ bản của giáo dục đại học trên thế giới nhưng lại không được nhắc đến trong dự thảo này. Vì một đại học phải có ba yếu tố cơ bản là đào tạo cái gì, nghiên cứu cái gì và phục vụ cái gì.

QUẾ SƠN

PGS. TS Phạm Mạnh Hùng, Thứ trưởng Bộ GD – ĐT cho biết, những yêu cầu thực tiễn đòi hỏi cần sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục Đại học để điều chỉnh các chính sách đối với giáo dục đại học. Dự án Luật được ban hành sẽ đảm bảo thực hiện theo quy định của Hiến pháp năm 2013, giải quyết được những đòi hỏi cấp bách trong đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục đại học, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý Nhà nước, trách nhiệm của cơ quan, tổ chức và cá nhân đối với giáo dục đại học.

Bài viết được đăng trên Báo Sinh Viên Việt Nam số 50, phát hành ngày 18/12/2017:

 

To Top