GIẢI TRÍ

Và người Nhật đã tìm thấy…

Hầu hết đạo diễn làm phim là vì bộ phim. Một số ít khác làm phim vì chính bản thân họ. Shinkai Makoto, người thường được gọi là “Hayao Mizayaki mới” của hoạt hình Nhật Bản, thuộc nhóm sau. Tất cả những gì anh làm cho đến thời điểm này không phải là kể những câu chuyện, mà là cố gắng miêu tả một cảm giác: Có ai đó đang đợi chờ ta ở nơi nào đó. Your Name (Tên em là gì, 2016) có thể xem như tác phẩm xuất sắc nhất của Makoto tính đến thời điểm này và tiến đến gần nhất điều anh khao khát.

Hoán đổi thân xác

Chủ đề của Your Name không mới, đặc biệt trong văn hóa Nhật Bản: Hoán đổi thân xác. Nhân vật chính của phim là hai học sinh sống ở hai khu vực khác nhau. Mitsuha (Mone Kamishiraishi) là nữ sinh sống ở vùng quê hẻo lánh Nhật Bản, hẻo lánh đến mức một quán cà phê còn không có. Cô chán nản với trách nhiệm thực hiện các lễ nghi cổ xưa do người bà giao phó, cũng như chịu đựng lời đàm tiếu vì người cha đang tranh cử chức thị trưởng. Mitsuha mong muốn được sống ở Tokyo sầm suất, năng động. Một lần, trước cửa đền linh thiêng, cô đã hét vang lên điều ấy.

Điều ước của Mitsuha được thực hiện nhưng theo cách không dễ chịu lắm. Vì cô phải trao đổi thân xác với Taki (Ryûnosuke Kamiki), cậu học sinh bằng tuổi, cũng đang chán nản với các vấn đề thường nhật. Vài ngày một lần, cả hai lại được sống trọn một ngày trong thân xác nhau. Sau các bỡ ngỡ ban đầu, họ bắt đầu khám phá cuộc sống của người kia. Mitsuha biết rằng, Taki đang phải lòng một người chị ở chỗ làm thêm. Còn Taki bắt đầu làm quen hai người bạn thân của Mitsuha là Katsuhiko (Ryo Narita) và Sayaka (Aoi Yūki).

Tuy nhiên, Taki nhanh chóng phát hiện ra điều kỳ lạ. Ngôi làng mà Mitsuha đang sống dường như không tồn tại. Nếu là người xem phim thường xuyên, chẳng có gì ngăn bạn đoán ra bí mật lớn nhất: Mitsuha và Taki không sống trong cùng dòng thời gian, mà cách nhau 3 năm. Một tai nạn thiên thạch rơi khiến Mitsuha gặp nguy hiểm và Taki phải tìm cách để cứu cô bé cũng như dân làng. Đây là cốt truyện quen thuộc của thể loại giả tưởng, từng dùng trong The Lake House (Ngôi nhà bên hồ, 2007), Déjà vu (Ký ức ảo giác, 2006), Ditto (Đồng cảm, 2000)… Khi các nhân vật mắc kẹt trong ngục tù thời gian, cố gắng để thay đổi số phận của nhau.

Bước tiến nghề nghiệp

Là phim dài thứ sáu nhưng Your name mang đến cảm giác là tác phẩm hoàn chỉnh đầu tiên của Shinkai Makoto. Tất cả những phim trước đó, bao gồm: Children Who Chase Lost Voices (Những đứa trẻ theo đuổi tinh tú, 2011), 5 cm/s (2007), The Place Promised In Our Early Days (Bên kia tầng mây, nơi ta hẹn ước 2004)… đều là những bài thực tập. Your Name tập hợp tất cả các yếu tố từng được sử dụng trước đó, vốn đã thành thương hiệu của Makoto và nâng tầm chúng lên bằng sự tiến bộ ở lối dẫn truyện và xây dựng kịch bản. Anh tiết chế điểm yếu lãng mạn quá mức, khai thác được chất hài hước duyên dáng từ yếu tố giới tính, xây dựng được chiều sâu nhân vật và quan trọng nhất, đưa vào nét văn hóa truyền thống Nhật Bản.

Ở những phim trước, tình yêu trong phim Makoto có phần nhạt nhẽo và trẻ con, vì thiếu những lớp nền. Your Name khắc phục bằng việc thêm vào chất tâm linh Á Đông, điều mà Miyazaki vẫn sử dụng rất xuất sắc. Cảnh phim mang đậm “chất” Miyazaki nhất là khi Mitsuha cùng em gái múa điệu múa truyền thống, sau đó, nhả rượu dâng lên thần linh. Tình yêu trong phim mạnh mẽ hơn, khi Makoto đặt nó nằm trong dòng chảy sinh mệnh, được miêu tả như những sợi dây bện chặt vào nhau: Dây vải trong các trang phục, dây buộc tóc… và trở thành dây rốn trong một trường đoạn mang không khí Phật giáo về luân hồi rất đáng giá. Do đó, dù không có được sự phức tạp của chủ đề thời gian, Your Name vẫn đủ sức nặng và lôi cuốn.

Bên cạnh đó, Makoto vẫn giữ được sự trong trẻo đáng yêu của một câu chuyện học trò, trong một phép cân bằng. Các nhân vật phụ, ở cả làng quê của Mitsuha hay thành thị của Taki, đều dễ thương và đáng nhớ. Yếu tố giới tính trong việc hoán đổi thân xác được khai thác hài hước nhưng không thô tục. Đây là lý do phim rất được đón nhận ở các nước phương Tây, thậm chí, tạo nên “cơn sốt”, điều khá hiếm hoi với điện ảnh Nhật.

Điều người Nhật cần

Your Name cũng là phim mà các khung hình rực rỡ đặc trưng của Shinkai Makoto phát huy tác dụng. Anh đã có một bước tiến dài, khi biết cách tiết chế chất lãng mạn tràn ngập, để không biến thành sến súa hoặc sa vào phô trương. Một khung hình “đẹp” trong điện ảnh không phải là một khung hình lung linh, đầy màu sắc, mà truyền tải được điều cảnh quay muốn nói, một cách tự nhiên. Để thấy thế nào là một khung hình tưởng đẹp mà không đẹp, hãy xem lại 5 cm/s.

Nhưng với Your Name, Makoto đã học được cách kiểm soát sự phô trương ấy. Anh biết khi nào được phép lung linh rực rỡ để tạo ấn tượng, như trong cảnh hoàng hôn và thiên thạch rơi. Và khi nào không. Những góc quay đã có dụng ý và nhiều sức mạnh hơn, như góc cận cảnh cánh cửa đóng mở, điện thoại, các vật dụng bình dị… giúp bắt lấy hiện thực cuộc sống và tạo nên không khí. Lối dẫn truyện nhanh gọn được hỗ trợ bởi các bản nhạc nền giàu năng lượng, tạo nên các trường đoạn giàu cảm xúc.

“Tôi cảm thấy rằng, mình luôn tìm kiếm một ai đó”. Lời thoại của Taki và Mistsuha trong phim chính là lời miêu tả ngắn gọn nhất cho thông điệp trong Your Name và phim Shinkai Makoto nói chung. Khắc họa khoảng cách không gian và thời gian, sự kết nối vô hình nhưng mạnh mẽ của tình yêu, dường như là nhiệm vụ nghệ sĩ tối thượng của anh. Đó từng là mối liên hệ xuyên qua không gian vũ trụ, qua những cánh hoa đào đang rơi, qua ngôn từ… và giờ là qua dòng chảy thời gian. Lẽ ra, Your Name còn có thể xuất sắc hơn, nếu chọn một cái kết bi. Shinkai Makoto nói rằng, anh đã nghĩ đến điều đó nhưng nước Nhật đã chịu quá nhiều đau thương từ thiên tai và anh muốn mang đến sự dễ chịu.

Trước Your Name, Shinkai Makoto dường như chưa bao giờ xứng với danh hiệu “Miyazaki mới” mà báo chí Nhật Bản đặt cho anh. Ngay cả Makoto cũng biết điều đó. Chỉ là một cách người Nhật cố khỏa lấp nỗi nhớ nhung vị thuyền trưởng già của Ghibli. Nhưng thật ra, người Nhật không cần một Miyazaki mới. Điều họ cần là những phong cách mới mẻ và khác lạ, phù hợp thời đại hơn. Với Your Name, Makoto đã chứng tỏ mình chính là niềm hy vọng mới của ngành hoạt hình Nhật Bản, đại diện cho một thế hệ trẻ không phải bước theo, mà là bước tiếp vị tiền bối huyền thoại. Một hy vọng sáng rực rỡ như ngôi sao băng trên bầu trời mùa Hạ.

HOÀI NAM

Với 354 triệu đôla toàn cầu, Your Name đã vượt qua Spirited Away (Vùng đất linh hồn, 2003) của Ghibli để trở thành phim hoạt hình Nhật Bản ăn khách nhất mọi thời đại.

Tai nạn thiên thạch rơi trong phim lấy cảm hứng từ thảm họa động đất và sóng thần Tōhoku ở Nhật năm 2011, khiến hơn 15.000 người thiệt mạng.

Bài viết được đăng trên Báo Sinh Viên Việt Nam số 29, phát hành ngày  24/07/2017:

 

 

To Top