THEO DÒNG THỜI SỰ

Đào tạo nhân lực ngành Y đang thụt lùi

Chất lượng đào tạo ngành Y vẫn còn nhiều bất cập, việc thực hành chưa đáp ứng được yêu cầu. Nếu tình trạng này kéo dài, chương trình đào tạo nhóm ngành Sức khỏe sẽ nằm ngoài danh sách các trường đào tạo Y Dược của Liên đoàn Y khoa Thế giới.

Chạy theo số lượng

Theo thống kê của Bộ Y tế, cả nước đang có 196 cơ sở đào tạo nhân lực y tế. Trong đó, có 43 trường đại học, 64 trường cao đẳng và 89 trường trung cấp. Về chỉ tiêu, ngành Y có khoảng 8.000 và ngành Dược là hơn 8.500. Tuy nhiên, hầu hết các trường chưa phân định rõ hệ nghiên cứu hay hệ hành nghề, các quy định về điều kiện đào tạo không đảm bảo tính đặc thù, mà theo quy định chung của Bộ GD – ĐT. Do đó, chương trình đào tạo chưa dựa trên chuẩn năng lực nghề nghiệp, chế độ, chính sách cũng không phù hợp nên khó đáp ứng được nhu cầu hội nhập của ngành. Hiện tại, cả nước có khoảng 100.000 điều dưỡng có trình độ từ trung cấp đến đại học. Thông tư liên tịch giữa Bộ Y tế và Bộ Nội vụ năm 2015 quy định, từ ngày 1/1/2021, khu vực y tế công sẽ không tuyển dụng người có trình độ trung cấp các ngành: Điều dưỡng, Hộ sinh, Kỹ thuật Y và Dược. Với quy mô đào tạo như hiện nay, tới năm 2021, cả nước sẽ dư 100.000 điều dưỡng bậc trung cấp.

Ông Nguyễn Minh Lợi, Phó Cục trưởng Cục Khoa học Công nghệ và Đào tạo, Bộ Y tế cho rằng, vấn đề hiện nay của khối ngành Y Dược là nâng chất lượng đào tạo nguồn nhân lực y tế chứ không phải số lượng. Ông Lợi cho rằng, ở các nước, việc đào tạo ngành Y rất đặc biệt, tuyển sinh đặc biệt chứ không chỉ dựa vào điểm số, phân chia hệ thống năng lực tách bạch, không bất cập như ở Việt Nam. “Muốn có bác sĩ năng lực chuyên môn tốt, sinh viên phải được những bác sĩ giỏi ở bệnh viện hướng dẫn. Nếu không tổ chức thực hành tốt thì kiến thức cỡ nào cũng bỏ đi. Hiện tại, chương trình đào tạo của chúng ta mới chỉ dừng lại ở việc cung cấp kiến thức”, ông Cường nói.

Sinh viên ngành Dược, trường ĐH Công nghệ TP. HCM trong giờ học.

TS Lê Quang Cường, Thứ trưởng Bộ Y tế nói thẳng, hệ thống đào tạo nhân lực y tế của nước ta đang dạy lý thuyết quá nhiều. Vai trò của thực hành và cơ sở thực hành phục vụ cho đào tạo nhân lực y tế quá ít. Ngành y tế sử dụng nhân lực nhưng thực tế không được xây dựng chuẩn đầu ra mà do Bộ GD – ĐT quy định. Những quy định kiểm định hiện nay không có quy định về kiểm định cơ sở thực hành cho các trường đào tạo ngành Sức khỏe. Trong khi đó, thực tế lĩnh vực này, chỉ có Bộ Y tế mới có đủ chuyên môn để đánh giá. “Cơ sở để chúng ta thay đổi và sắp xếp lại hệ thống đào tạo nguồn nhân lực y tế là Quyết định 181 về khung cơ cấu giáo dục quốc gia và Quyết định 182 về khung trình độ quốc gia của Thủ tướng Chính phủ. Do đó, chúng ta phải xây dựng lại chương trình đào tạo cho phù hợp. Quyết định của Thủ tướng có ý nghĩa cực kỳ quan trọng và là điều kiện để Bộ Y tế được xây dựng chuẩn đầu ra, phải tổ chức thi chứng chỉ hành nghề cho nhân lực của ngành. Điều quan trọng nữa, chúng ta phải tiến hành kiểm định chương trình đào tạo. Song song đó, những bất cập từ cơ chế cũng sẽ được xóa bỏ. Sẽ không còn tình trạng bác sĩ học 6 năm ra trường mà lương, chính sách chỉ hưởng như cử nhân học 4 năm”, ông Cường nói.

PGS. TS Trần Diệp Tuấn, Hiệu trưởng trường ĐH Y Dược TP. HCM cảnh báo, đến năm 2020, nếu các trường Y không được kiểm định, đánh giá chất lượng thì sẽ nằm ngoài danh sách các trường đào tạo Y Dược của Liên đoàn Y khoa Thế giới. Đến năm 2023, nếu chưa kiểm định chất lượng thì sinh viên tốt nghiệp ngành Y của Việt Nam sẽ không được đăng ký thi bằng tương đương vào Mỹ. Đây rõ ràng là bước thụt lùi về đào tạo ngành Y. Hiện nay, giữa hệ thống y tế và các trường đào tạo ngành Y dường như mạnh ai nấy làm. Các cơ sở y tế không phản hồi với cơ sở đào tạo về chất lượng nguồn nhân lực, có đáp ứng được yêu cầu chưa, cần kiến thức và kỹ năng nào… Trong khi đó, các trường lại đào tạo những gì mình muốn mà không tham khảo ý kiến đơn vị sử dụng nhân lực, xem họ cần những gì. Giữa cơ sở đào tạo và sử dụng nhân lực chưa có sự tương tác, thảo luận với nhau. Việc tách bạch hệ thống năng lực ở Việt Nam cũng có nhiều bất cập. Ở Việt Nam, người có bằng thạc sĩ, tiến sĩ y khoa cũng tham gia khám, chữa bệnh. Mong muốn bằng cấp quá lớn khiến nhiều người coi trọng bằng cấp hơn năng lực chuyên môn. “Ở nước ngoài, người ta chia ra rõ ràng. Người có bằng thạc sĩ, tiến sĩ chỉ thiên về nghiên cứu, giảng dạy và người có bằng chuyên khoa sẽ thiên về khám, chữa bệnh. Năng lực chuyên khoa có giá trị cao hơn, được đãi ngộ tốt hơn. Còn ở nước ta còn lẫn lộn cái này. Luật Giáo dục Đại học không coi những bác sĩ giỏi ở bệnh viện là thầy giáo. Việc hành chính hóa đã làm mất nguồn lực đào tạo của ngành Y”, ông Tuấn nói.

Phải thay đổi

Theo ông Nguyễn Minh Lợi, khung cơ cấu giáo dục quốc dân quy định đào tạo đại học từ 3 – 5 năm. Hiện nay, nhóm ngành Sức khỏe gồm hai ngành là Bác sĩ Đa khoa và Dược học có thời gian đào tạo vượt khung này, đòi hỏi phải sửa đổi các văn bản quy phạm pháp luật liên quan. Hiện tại, chương trình đào tạo ngành Y Đa khoa liền mạch 6 năm, cấp bằng Bác sĩ. Mô hình đào tạo mới tách thành hai giai đoạn: Học 4 năm, cấp bằng Cử nhân Y khoa; học thêm 2 năm, cấp bằng Bác sĩ Y khoa, tương đương trình độ thạc sĩ nhưng chưa được hành nghề. Người có bằng Bác sĩ Y khoa phải có một năm thực tập hành nghề tại bệnh viện và thi chứng chỉ hành nghề, nếu đạt mới được khám, chữa bệnh và có thể tiếp tục học chuyên khoa. Hệ nghiên cứu do Bộ GD – ĐT quản lý, hệ khám chữa bệnh do Bộ Y tế quản lý.

Với mô hình đào tạo mới này, sẽ giải quyết được những bất cập hiện nay trong đào tạo nguồn nhân lực y tế. Người học 6 năm ra nhưng lương chỉ tương đương với người học cử nhân 4 năm là vô lý. Chế độ sẽ được thay đổi, để có chính sách người học 6 năm hưởng lương tương đương thạc sĩ. Bộ Y tế cũng sẽ đưa ra hai hệ thống năng lực: Nghiên cứu và chuyên khoa. Người có bằng thạc sĩ, tiến sĩ chỉ nghiên cứu, giảng dạy, chứ không tham gia khám chữa bệnh. Theo quy định mới, Bộ Y tế cũng sẽ xây dựng chuẩn năng lực nghề nghiệp cho nhóm ngành Sức khỏe. “Việc thi chứng chỉ hành nghề rất quan trọng. Bằng lái xe còn phải thi, trong khi khám chữa bệnh lại không đánh giá năng lực là điều rất đáng quan ngại”, ông Cường nói.

PGS. TS Trần Diệp Tuấn phân tích, hệ thống y tế của nước ta đang đối diện với nhiều thách thức. Đó là áp lực từ việc dân số già, nhu cầu khám chữa bệnh gia tăng nhưng chúng ta chưa biết được cần loại bác sĩ nào nhiều nhất, bệnh mạn tính ngày càng nhiều và cần hệ thống y tế đáp ứng tức thì, công nghệ thay đổi và yêu cầu con người cũng phải thay đổi… Hiện nay, các trường mới mở các ngành Sức khỏe đang theo học những cái cũ ở các trường khác và những cái cũ này đang lỗi thời, các trường đang chuẩn bị thay đổi. Do đó, những cơ sở mới nên làm và áp dụng cái mới chứ đừng làm theo cái cũ, rồi thế nào cũng phải mất công thực hiện đổi mới thì rất lãng phí. “Những thách thức về chăm sóc sức khỏe của thế kỷ 21 đòi hỏi nguồn nhân lực phải có năng lực tương ứng. Chương trình đào tạo phải thực hiện theo kiểu mới, người thầy cũng phải đổi mới. Các trường đào tạo không còn cách nào khác là phải xây dựng tầm nhìn và kế hoạch hành động ngay từ bây giờ”, ông Tuấn nhấn mạnh.

QUẾ SƠN

PGS. TS Trần Diệp Tuấn, Hiệu trưởng trường ĐH Y Dược TP. HCM vừa ký quyết định số 1230/QĐ-ĐHYD, buộc thôi học 6 sinh viên của tỉnh Bình Phước đang theo học tại trường này trong năm học năm 2016 –2017 vì không có tên trong danh sách được tỉnh cử đi học và gian lận hồ sơ là người dân tộc thiểu số. Theo đó, sau khi kiểm tra hồ sơ học sinh diện cử tuyển năm 2014, trường nhận thấy UBND tỉnh Bình Phước có gửi Quyết định số 2125/ QD – UBND, ngày 10/10/2014, về việc cử tuyển học sinh đi học đại học, cao đẳng năm 2014, với hai danh sách. Cụ thể là, danh sách 11 học sinh của UBND tỉnh Bình Phước và danh sách 7 học sinh chỉ đóng dấu treo của UBND tỉnh Bình Phước. Trường ĐH Y Dược TP. HCM đã có công văn gửi UBND tỉnh Bình Phước để xác minh hồ sơ sinh viên cử tuyển. Sau đó, tỉnh Bình Phước có văn bản xác nhận hồ sơ lưu của 6 sinh viên này tại tỉnh không trùng khớp với hồ sơ mà nhà trường có.

Bài viết được đăng trên Báo Sinh Viên Việt Nam số 25, phát hành ngày 26/06/2017:

To Top